Afscheid nemen van prestatiedrang en de dood van het ego
Innerlijke transformatie
De Quest naar ‘de rest van mijn leven’ leidde tot spirituele ontwakening en voor een enorme transformatie zorgde in mijn binnenwereld. Mijn hele beliefsystem, hoe ik de wereld zag, mijn toekomstbeeld, alles veranderde. En iedere keer als ik dacht dat ik ‘er bijna was’, gebeurde er weer wat waardoor het hele kaartenhuis ineenstortte. Hierdoor werd ik gedwongen mijn oude wereld en doelen los te laten en in plaats daarvan naar binnen te gaan kijken.
Ik dacht steeds: ‘Als ik deze les begrijp, of dit niveau van rust bereik, dan ben ik er’. Maar transformatie is geen rechte lijn omhoog. Elke keer dat ik ‘opnieuw begon’ was er een diepere laag van een oude overtuiging naar boven, die losgelaten moest worden. Die grote schoonmaak maakte dan ruimte voor een nog steviger fundament. En terwijl mijn buitenwereld steeds instortte (zoals een periode van werkloosheid of afkeuring), werd mijn innerlijke kompas ook steeds volledig gereset, en kon ik simpelweg niet meer functioneren op de oude manier in de oude wereld.
In onze maatschappij leren we dat onze waarde afhangt van wat we doen en wat we presteren. Als dat wegvalt, dwingt het leven je om te leren simpelweg te ‘zijn’. Je hele oude identiteit (die gekoppeld was aan die doelen) sterft als het ware.
Wie Ben ik?
Toen mijn carrière wegviel en een nieuwe relatie uitbleef kwam de existentiële crisis: wie was ik eigenlijk zonder die ‘titels’? Ik ging lange tijd door het leven op de automatische piloot, op de doelen die de maatschappij, m’n ouders of m’n relatie voor me hadden bedacht.
Echter, ik heb geleerd dat mezelf leren kennen belangrijk is omdat het mijn innerlijke kompas is. Nu ik weet waar ik voor sta, wat mijn waarden zijn, wat me energie geeft en leegzuigt hoef ik niet meer zo te twijfelen bij grote keuzes, of anderen steeds om hun mening te vragen. Ik weet of werk of relaties bij me passen, in plaats van of ze bij het plaatje passen. Ik leef nu ook meer mijn eigen leven. Ik heb periodes dat ik sociaal even wat minder actief ben, omdat ik van binnen stabieler ben.
Maar mezelf echt leren kennen was niet makkelijk. In het begin had ik geen idee wie ik was. Er bleef eigenlijk weinig over toen mijn status, CV en rollen wegvielen. En het proces ging tergend langzaam. Tenminste, zo leek het. De zelfreflectie die de crisis eiste vereiste stilte en vertraging en dat was ik totaal niet gewend. Ik had altijd een overvolle agenda gehad. Ik was altijd bezig met werk, sport, socializen en reizen, ik hoefde nooit na te denken over wie ik was.
Ik kwam er tijdens mijn existentiële crisis achter dat mijn hele levensstijl gebaseerd was op de verwachtingen van anderen. Die waarheid onder ogen zien betekende dat ik keuzes moest maken. En die keuzes hadden ook consequenties die onomkeerbaar waren. Dromen achterlaten, mensen achterlaten, steden, een heel leven soms.
Mijn hele leven was afgesteld op presteren in de buitenwereld. Ik had simpelweg de ‘headspace’ niet om naar binnen te kijken. Ik had de illusie dat alles goed ging. Mijn leven ging up up up en het maatschappelijke plaatje klopte. Pas toen de grond onder mijn voeten uit werd geslagen door ontwrichting, werd ik gedwongen om stil te staan.
Ik merkte ook tijdens mijn opleiding tot Ervaringsdeskundige en op de Herstelacademie dat juist de mensen die door diepe ellende zijn gegaan, vaak de diepste zelfkennis hebben. De crisis breekt de buitenkant af, waardoor de binnenkant noodgedwongen zichtbaar wordt. Een reis van de buitenkant naar de binnenkant kan dus erg leerzaam zijn.
Toen mijn American Dream werkelijkheid was geworden, had ik echt twijfels aan de zin, het doel en de waarde van mijn leven. Ik was niet zomaar somber, maar de structuren waar ik tot dusver op vertrouwde (ouders, werk, relaties) leken opeens niet meer logisch. Ik dacht veel aan de eindigheid van dit alles. De vraag: ‘Is that all there is’, kwam steeds weer naar voren.
Ik dacht: ‘Als ik dat eenmaal bereik, dan ben ik gelukkig’. De realiteit bleek minder magisch dan de fantasie. Dit liet een enorme leegte achter. Ik had mijn doel bereikt, maar het ultieme geluk bleef uit. Als zelfs mijn grootste droom niet blijvend vervulde, wat dan wel?
Is that all there is?
We leren jonge professionals hoe ze doelen moeten najagen, maar we leren ze niet wat ze moeten doen als die doelen bereikt zijn. We hangen onze identiteit op aan externe factoren: onze carrière, onze relatie, of het gezinsleven. Maar wat als je die factoren stript? Wie ben je als je geen kinderen hebt om groot te brengen, geen relatie hebt om je af te leiden, en geen corporate titel hebt om je achter te verschuilen?
Toen mijn fundament scheurde en ik móést vertragen, was mijn eerste reflex: zo snel mogelijk weer die baan, die relatie en dat sociale netwerk opbouwen. De buitenkant moest weer kloppen.
Maar een herstart zonder herijking bleek weinig effectief. Ik viel keer op keer uit, totdat ik de harde les leerde: de buitenkant was het probleem niet, mijn interne kompas stond verkeerd afgesteld.
De ultieme Xennial-wijsheid voor de generatie van nu? ‘You can do anything, but you can’t do everything’. Stop met klimmen op ladders die tegen de verkeerde muur staan. Begin bij de fundering, ook al betekend dat dat je jezelf eerst moet verliezen, om weer te vinden.
Dood aan het ego
Een ego is niet per se alleen maar ‘slecht’, het helpt je ook om grenzen te stellen en te overleven. Maar wanneer het de overhand neemt, zorgt het voor conflict. Als je ego ‘sterft’ of naar de achtergrond verdwijnt, verdwijnt ook de drang om te vechten, te winnen of jezelf te bewijzen. Er ontstaat ruimte voor pure empathie, rust en handelen naar het grotere belang.
Ben je dan ‘verlicht’ als je je ego aan de kant zet?
Volledige ‘verlichting’ wordt in traditionele zin vaak gezien als een permanente staat waarin het ego nooit meer de leiding neemt. Dat is voor bijna elk mens een levenslange (en extreem moeilijke) weg.
Ik kies inmiddels voor verbinding in plaats van voor strijd. Ego gaat over afscheiding en winnen: ‘Ik tegen de rest, en ik moet de beste zijn.’ Dat zie je in discussies die veranderen in wedstrijden en de constante bewijsdrang tussen mensen. Verlichting is precies het tegenovergestelde: het is het loslaten van die bewijsdrang en inzien dat we allemaal met elkaar verbonden zijn. Als je in staat bent om je eigen ego even te parkeren, niet te hoeven winnen, en te zoeken naar ‘common ground’ of het grotere belang, dan handel je niet vanuit je ego, maar vanuit verlichting. Het is geen zwakte om mee te geven, het is juist de ultieme kracht.
Overstijg het level van je eigen incompetentie
Toen ik uit ‘de corporate wereld’ stapte was dat in eerste instantie wegens ziekte, in tweede instantie omdat ik geen voldoening meer uit mijn werk haalde, maar ik denk dat ik met mijn gevoel voor cijfers en strategie anders ook niet veel verder was gekomen. Iedereen stijgt tot het level van zijn eigen incompetentie right? Ik had m’n tax bereikt na tien jaar in het Internationale Bedrijfsleven. Maar toch, van een dorp op het platte land in Nederland naar het Hoofdkantoor van Nike in Amerika. Het was een heel avontuur geweest.
De buitenwereld zag een carrière die strandde, iemand die ‘afhaakte’ en niet langer meedeed in de race om de glanzende status. Maar wat zij zagen als een val, was in werkelijkheid de landing op vaste grond voor mij.
Carl Jung (Psycholoog) beschreef dat een mensenleven idealiter uit twee fasen bestaat. In de eerste helft bouw je je ego op: je maakt carrière, zoekt status en past je aan aan de maatschappij (de ‘kantoortijger’ in mijn geval). Maar in de tweede helft van het leven volgt het proces waarin je het ego loslaat en ontdekt wie je écht bent, los van je prestaties.
Mijn breuk met het bedrijfsleven was geen falen; het was de noodzakelijke overgang naar die tweede helft. Waar mijn bedrijfskundige carrière zijn plafond had bereikt, opende mijn binnenwereld zich. Ik ruilde de corporate ladder in voor de Herstelbeweging.
Als mensen nu zeggen dat ik ‘gezonken’ ben of vragen waarom ik nog niet volledig ‘hersteld’ ben in de oude zin van het woord, moet ik inwendig lachen. Zij meten de wereld nog met de lineaire liniaal van het kapitalisme. Ze zitten nog vast in de illusie dat je pas gelukkig bent als het ‘plaatje’ compleet is.
Ik ben misschien ‘nog’ niet volledig verlicht, want ware verlichting is het besef dat je niets meer hoeft te bewijzen. Maar, mijn herstel is niet het terugkeren naar een systeem dat mij ziek maakte. Mijn herstel is de bevrijding van de geest. En dat is voor mij succes.
The Surf of Life 